Wat
doet een kartograaf ...? 
Terug naar "Wat is Kartografie..."
Hieronder de vragen die in een interview
door een middelbare scholier aan een kartograaf gesteld werden, en zijn antwoorden...
- Wat houdt kartografie precies in?
- Kartografie houdt zich bezig met ruimtelijke informatie. Ruimtelijke
informatie is informatie waarvan je niet alleen weet 'wat' het is en van
'wanneer', maar ook 'waar' het is: het heeft een plek op de wereld. De kartograaf
vertaalt deze informatie naar de vorm van de kaart, en houdt zich bezig met
de vraag "HOE laat ik WAT aan WIE zien?". HOE is de vorm van de
kaart: welke schaal, welke kleuren, wat voor symbolen, enzovoort. WAT is
de ruimtelijke informatie, en die moet misschien nog worden bewerkt (klassen
maken, generaliseren, combineren). WIE is de kaartlezer, want die hebben
allemaal andere eisen: een lagere school kind heeft een andere kaart nodig
dan een professor.
- Welke opleiding heeft u gevolgd om kartograaf te worden?
- Ik heb in Utrecht Geografie gestudeerd aan de Universiteit, met als specialisatie
Kartografie. Maar je kunt ook een HBO-opleiding Geoinformatie aan de Hogeschool
Utrecht volgen.
- Wat voor methoden gebruiken jullie om een gebied in kaart te zetten?
Hoe gaat het proces in zijn werking?
- Heel veel verschillende. Het hangt er vooral van af wat voor kaart: moet
het een overzichtskaart van een gebied zijn, waar in principe het landschap
en de huizen enzo allemaal op staan (een zogenaamde topografische kaart)
of een kaart waar alleen een bepaalde zaak speciaal op afgebeeld wordt (een
thematischa kaart, bijvoorbeeld van bevolkingsdichtheid). De topografische
kaart is veel meer werk, daarvoor moeten al die zaken (wegen, huizen, bossen,
enzovoort) worden bepaald waar ze zich precies bevinden. Dit kan door meten
in het terrein, maar ook door het als het ware 'over te trekken' van
luchtfoto's en satellietbeelden. De thematische kaarten worden dan vaak op
basis van topografische kaarten (maar dan vereenvoudigd) gemaakt. Je moet
dan wel de data verzamelen en bewerken, bijvoorbeeld als je van het Centraal
Bureau van de Statistiek de bevolkingsaantallen per gemeente krijgt, moeten
die omgerekend worden naar een dichtheid (aantal inwoners per m2) en dat
moet dan met kleuren in de gemeentegrenzen aangeven worden.
- Is het bepalen van kleuren belangrijk voor een kaart?
- Ja, omdat de mens heel veel kleuren goed kan onderscheiden is kleur een
belangrijk gereedschap voor de kartograaf. Goed en duidelijk kleurgebruik
kan een kaart veel leesbaarder en begrijpelijker maken.
- Het lijkt ons, dat je op een gegeven moment alles op kaart
hebt staan, is dat zo en waarom worden er dan steeds weer nieuwe kaarten
gemaakt?
- Er veranderd nogal eens wat op deze wereld. Denk maar eens aan de tsunami,
die de hele topografie veranderd heeft in Atjeh, maar ook in Nederland bouwen
we voortdurend huizen, wegen en zo bij...
- Wat is het moeilijke aan het beroep als je kaarten maakt met behulp
van satellietfoto's?
- Met alleen satellietbeelden 'overtrekken' ben je er niet, anders zou het
misschien wel makkelijk zijn. Satellietbeelden geven wel veel detail tegenwoordig,
maar zelfs de allerbeste hebben nog 'maar' een nauwkeurigheid van 1 meter,
dat wil zeggen dat het kleinste puntje wat je ziet 1 x 1 meter is. Dat is
heel goed als je bedenkt dat die satellieten op zo'n 800 km hoogte vliegen,
maar toch niet gedetailleerd genoeg om bijvoorbeeld huizen precies in te
tekenen. Bovendien zie je uit een satelliet allerlei dingen niet, zoals waar
de weg onder de bomen in een bos loopt, waar gemeentegrenzen zijn, hoe
de steden heten, welke kant de rivier op stroomt, enzovoorts... Ook zijn
de beelden van een satelliet niet makkelijke te interpreteren en moeten ze
gesymboliseerd en gegeneraliseerd worden om ze voor de kaartlezers begrijpelijk
te maken (bijvoorbeeld van alle losse boompjes, struikjes, open plekken, enzovoorts,
een vlaksymbool voor 'bos' maken).
- Van wie krijgen jullie de opdracht om een nieuwe kaart te maken?
- Van allerlei instanties. Topografische kaarten worden meestal gemaakt
door nationale topografische diensten, dus voor het hele land op een plek,
in Nederland is dat Topografische Dienst / Kadaster in Emmen. Thematische
kaarten worden voor zeer veel verschillende doelen en opdrachtgevers gemaakt.
Het kunnen commerciele bedrijven zijn (bv toeristische kaarten), of overheidsdiensten
(bv plankaarten van gemeenten), maar ook heel veel kaartjes voor rapporten
en in de krant, in tijdschriften en boeken. Veel kartografen zijn in dienst
van de overheid of een bedrijf, maar ook best veel hebben een eigen bedrijf(je)
dat in opdracht voor derden kaarten maakt.
- Hoeveel verschillende soorten kaarten, b.v. geschiedeniskaarten, landkaarten,
hoogtekaarten enz. zijn er?
- Oneindig veel, maar je kunt wel een aantal duidelijke categorieen onderscheiden.
Ten eerst is er de verdeling tussen topografische en thematische kaarten.
Bij de topografische is er dan ook meestal een verdling naar schaal: dus
grootschalige kaarten voor veel details van een klein oppervlak (to zo'n
1:10 000), en kleinschalige kaarten voor weinig details van een groot gebied
(van zo'n 1: 1 000 000 tot nog kleinere schalen, waar je bv de hele wereld
afbeeld op een A5-je). Daartussen zitten dan de middenschalen (1:10 000 -
1 000 000). De thematische kaarten worden vaak nog wel verder verdeeld in
soorten thema's (bv bodemkaarten, statistische kaarten, plankaarten) maar
daar is geen algemeen vastgelegde indeling voor.
- Op de meeste wereldkaarten staan zeeruggen aangegeven, hoe komt een
kartograaf erachter dat die daar liggen en hoe hoog die zijn?
- Dat kan worden gemeten, aan de ene kant door echo-loden van uit schepen
(een sonarsysteem waar met behulp van geluidsgolven wordt gekeken hoeveel
meter zee er onder een schip zit). Ook kun je vanuit de ruimte door zwaartekrachtmetingen
een idee krijgen van de vorm van de aarde onder de zee. Dat is allemaal niet
zo heel precies, we weten lang niet zoveel details als van de bergen op het
land.
- Er bestaan ook geschiedeniskaarten, hoe weten jullie hoe de wereld
er toen uitzag, terwijl er toen nog geen satellietfoto's waren?
- Daar zijn archieven voor, waarin ook veel oude kaarten liggen, en beschrijvingen
van hoe de grenzen liepen. Vroeger werden die kaarten gemaakt door in het
land metingen te doen. Landmeters deden dat, en dat beroep is er nog steeds,
nu vooral voor de gedetailleerde metingen voor kaarten op grote schaal,
waarvoor je niet met alleen luchtfoto's en satellietbeelden kan werken.
- Er schijnen onder Azië nog heel veel nog niet ontdekte eilandjes
te liggen, is dat zo? Zo ja, waarom liggen die dan niet op de kaart?
- Tsja er is nog heel veel niet ondekt op de aarde en ook nog veel daarvan
is niet gekarteerd. Het hangt er natuurlijk van af wat je nog een eilandje
noemt. Een stukje land van 10 bij 10 meter wat boven de zee uitsteekt kan
je in principe een eiland noemen, maar je hoeft het meestal niet te karteren
omdat het voor de kaarten op de meeste schalen niet eens meer af te beelden
is. Op een 1:50 000 kaart (de schaal bv. van de Nederlandse topografische
kaart) is dat maar een stipje van 0,2mm, dus dat zie je nauwelijks,
en op een atlaskaart van heel Azie is het helemaal onzichtbaar!
PS: We hebben het over Kartografie en Kartografen, en
niet over Cartografen en Cartografie. Kartografen doen dat, omdat ze het
tenslotte ook over Kaarten en niet over Caarten hebben. We zijn als beroepsgroep
nogal eigenwijs en trekken ons bewust niets van de laatste spellingswijziging
aan...
Terug naar "Wat is Kartografie..."
